http://www.aldag.com.tr/ 

 

Yangın Pompa Odası Mekanik ve İnşai Dizayn Kriterleri

05 Apr 2006

Bu yazı NFPA (Ulusal yangından korunum birliği/ABD) standartlarının içeriği dikkate alınarak derlenmiştir.

Yangın pompa odasının yangın yalıtımı, komşu bölgeler ve kendisi sprinkler ile korunmuyorsa en az 2 saat olmalıdır veya pompa odası komşu korunmasız bölgelerden en az 15 m uzakta inşaa edilmelidir. Komşu bölgelerin ve pompa odasının sprinkler ile korunması durumunda pompa odası dış duvar yangın yalıtımı 1 saat olarak alınabilir. Dizel motorlu yangın pompaları kullanılan pompa odaları yakıt tanklarıda düşünülerek her koşulda otomatik sprinkler tesisatı ile korunmalıdır.

Yangın pompa odasının yerinin seçilmesinde dikkat edilmesi gereken belli başlı hususlar şunlardır:

1) Pompa odasının yeri itibari ile hidrolik değerlendirme yapılmalı ve ileride tesis edilecek yangın tesisatında pompalar için avantajlı noktalar tespit edilmelidir.

2) Pompaların emiş hattı öncelikli değerlendirilmesi gereken konulardan birisidir, pompa odası ile pompaların besleneceği deponun birbirlerine mümkün olduğunca yakın olması mümkünse depo alt kotunun en az pompa alt kotuna eşit veya daha yukarıda olması pozitif emiş basıncı dolayısı ile düşük maliyetli yangın pompası için sağlanmalıdır.

3) Dizel pompa kullanılması durumunda bu pompaların yakma havası gereksinimleri, egzost gazı atım mesafesi limitleri ve gazların atılabileceği uygunluktaki komşu bölgeler, soğutma havası ihtiyaçları hesaba katılarak uygun yerlerin seçilmesine dikkat edilmelidir.

4) Pompa odaları yangın açısından riskli bölgelerden uzak tutulmalı ve olası yangın anında itfaiyenin pompalara ve itfaiye bağlantı vanasına ulaşımı dikkate alınmalıdır.

5) Pompa odası yerleşiminde yangın ve patlama riski haricinde,su basma tehlikesi,kemirgen tehlikesi, deprem tehlikesi göz önünde bulundurulmalı konum itibari ile bu tip tehlikelerden en uzak bölge düşünülmelidir.

6) Elektrikli pompaların kullanılması durumunda pompaların besleme hatlarının,yangın anında kapatılabilecek ana şalterden ayrı çekileceği ve bu hattın yangın ve deprem anında riske atılamayacağı göz önünde tutulmalı, elektrik tesisatı tasarım aşamasında bu bakış açısı ile değerlendirilmelidir. (jenaratör ile beslenen pompalarda hem jeneratörün hem de besleme hattının yangından ve depremden korunumu temin edilmelidir.)
http://www.termodinamik.info/upload/image/2985e848-2e7c-4696-9626-cb56a334a811.jpg
Yangın pompa odası iç yerleşimi tasarlanırken değerlendirilmesi gereken konular şunlardır;

1) Pompa tipleri (uçtan emişli,ayrılabilir gövdeli, dik türbin tipi,hat üstü tipi) ve pompa boyutları göz önünde bulundurulmalıdır.

2) Pompalar arası mesafeler servis ve bakım gerektirecek parçalara ulaşımı engellemiyecek kadar geniş tutulmalı pompalar olası su sıçramalarından korunmalıdır.

3) Pompa odası drenajı donma riski olmayan denaj güzergahı üzerinden yapılmalı pompalar olasu su baskınlarından korunmak için en az 15 cm’lik beton platformlar üzerine mümkün olduğunca rijit sabitlenmelidir.

4) Pompa odası iç sıcaklığı en az 5 derece olacak şekilde tasarlanmalı,gerekli ısıtıclar konulmalıdır. Oda içi sıcaklık belirlenirken pompa üreticisinin cihaz için öngördüğü minimum ortam sıcaklığı dikkate alınmalıdır. Dizel pompa motoru emiş filtresindeki hava sıcaklık dizel pompa dizayn yükünde çalışırken maksimum 49 derece olmalıdır.

5) Oda içerisine normal aydınlatma haricinde akülü acil durum aydınlatması yapımalıdır. (Hiçbir koşulda acil durum aydınlatması pompa akülerince beslenmemelidir.)

6) Pompa şaftları,kaplinleri herhangi bir kazaya mahal vermemek için muhafaza ile korunmalıdır.

7) Üzerinden akımgeçen parçalar (kontrol panelleri, aküler..vs) yerden en az 30 cm yukarıya yerleştirilmelidir.

8) Kontrol panelleri pompa motorlarına olabildiğince yakın yere konulmalı ve panele müdehale edecek birisinin motorları görebilmesi sağlanmalıdır. Paneller su muhemel su sıçramalarına karşı korunmalıdır, paneller çevresi yeterli çalışma boşluğu bırakılmalıdır.

9) Dizel pompa, elektrikli pompa ve jokey pompa panelleri birbirinden bağımsız olamalıdır.

10) Pompalar, motorlar, kontrol panelleri,yakıt tankları.. vs cihazların montajı yapılırken deprem durumunda en az kendi ağırlıklarının yarısı kadar yatay kuvvetlere maruz kalabilecekleri düşünülmeli ve bu kuvveti karşılayabilecek bağlantı detayları ile sabitlenmelidirler. Deprem kuvvetlerinin büyük olduğu yörelerde bu değer kontrol edilmeli ve yatay kuvvetler hesaplanmalıdır.

11) Dizel yakıt tankları boyutları en az 1 hp motor gücü başına 1 galon ve artı %10 olarak düşünülmeli, çoklu dizel pompa olması durumunda her pompa için ayrı yakıt hattı ve yakıt tankı olmalıdır. Tanklar gömülü olamamalı ve yerden yukarıya konulmalıdır. Motor üreticisi firmanın bu konudaki şartları göz önünde bulundurulmalı maksimum statik yakıt basıncı aşılmamalıdır.Yakıt tankları, yakıt seviyeleri kolayca görülebilecek şekilde konulmalıdır.

Yangın pompa odası tesisatı pompaların üretici tarafınadan belirtilen performans değerlerini sağlayabilmesi bakımında önem arz eder. Bu yazıda konu ile ilgili belli başlı noktalar değerlendirilecek olup sıra dışı durumlar için detaylı tasarım, hidrolik hesaplar yapılarak oluşturulmalıdır.

Pompa odası içi toprak üstü tesisatı borulamasında çelik boru kullanılmalıdır borular boyalı olmalıdır. Korozif ortamlarda galvanizli boru kullanılabilmekle beraber bitüm astarlı boru kullanılmamalıdır. Boru birleştirme yöntemi olarak öncelikle kaynaklı ve flanşlı birleştirme yöntemleri tercih edilmelidir bunların dışında dişli birleştirme ve kaplinli birleştirme yöntemleri kullanılabilir. Borulama basınç dayanımı sistem çalışma basıncı göz önünde bulundurularak seçilmelidir.Borulama hidrostatik basınç testi en az 13,8 bar’da iki saat yapılmalı sistem çalışma basıncının bu basınç değerini aşması durumunda test sistem basıncın artı 3,4 barda yapılmalıdır.

Pompaların performansında önemli yer pompa odası iç mekanik tesisat dizaynı yapılırken şunlara dikkat edilmelidir.

1) Pompa dizayn debisinden %150 daha fazla debi basarken pompa emiş flanşında basınç minimum 0 bar olamalıdır.

2) Pompa emiş flanşı ile akıntıya ters yönde 10 boru çapı uzunluğundaki emiş borusu boyunca su hızı 4,57m/sn’yi geçmemelidir.

3) Pompa basış hattında dizayn debisinin %150 geçerken boru içi su hızı 6,2m/sn’yi geçmemelidir.

4) Pompa emişine tam OS&Y tip kesme vanası konulmalıdır bu vana tipi haricine hiçbir vana pompa emiş flanşından 15 m mesafeye kadar konulamaz. Pompa emişlerinde kelebek vana türbülanslı akım ve bloke olma tehlikesi sebebi ile kullanılamaz.

5) Yangın suyu olarak kirli, atmosfere açık su rezervi kulanılması halinde (göl, havuz...vs) rezervden gelebilecek yabancı maddelerin pompaları tıkamasını önlemek amacı ile pompa emişi koruma süzgeçi ile konulmalıdır, süzgeç toplam net açıklığı %150 pompa debisi için minimum 1 lt/dak debi başına 170mm2 olmalıdır. Süzgeç malzemesi sudan gelecek kirlenmelere karşı mukavim olmalıdır. Bu iş için en uygun olan malzemeler pirinç ve bakırdır.

Süzgeç periodik olarak kirlenmelere karşı kontrol edilebilecek ve temizlenebilecek sökülebilir yapıda olmalıdır.

6) Pompa odası borulamasında deprem anında kırılmaları önlemek amaçlı esnek kaplinler kulanılabilir. Pompa odası duvarlarından geçen borular duvar geçişlerinde boru ile duvar arası boşluk hareket oluşursa borunun hasar görmemesi için en az 25mm olmalıdır. Bu boşluk taşyünü, mastik gibi uygun malzemeler ile kaplanarak doldurulmalı, su sızdırmazlığı ve yangın yalıtımı göz önünde bulundurulmalıdır.

7) Pompa basış hatlarında çek vana kullanılmalıdır.

8) Pompaların uygun bir test düzeneği olmalıdır. (Flow meter veya hortum hattı), Flow meter pompa dizayn debisinin %175’ini geçirebilecek özellikte olmalıdır, birden fazla pompa için 1 adet flow meter kullanılabilir, dikkat edilmesi gereken konu test hatlarının pompa basış çekvanasından sonra alınması ve bu hat üzerinde izlenebilir bir kapatma vanasının bulunması gerekliliğidir, flowmeterda laminar akımı sağlayabilmek amacı ile flow meter ile vanalar, dirsekler arası minimum uzaklık üretici firmanın verilerine göre belirlenir. Flow meter hattı ayar vanası konulduktan sonra drenaja veya yangın suyu deposuna su seviyesi üzerinden verilebilir.

9) Pompa emişlerinde vorteksi önlemek ve laminar emişi sağlamak amacı ile vorteks plakası kullanılmalıdır. Plaka çapı emiş borusu çapının en az 2 katı olmalıdır. Voteks plakasının depo tabanından en az 15 cm yukarıda olması gereklidir.

10) Pompa basış hatlarında OS&Y vana tercih edilmesine karşın izlenebilir redüktörlü kelebek vana kullanılabilir.

11) Dizel pompaların sıfır debideki basma yüksekliklerinin 1,21 katı artı dolu depo statik yüksekliği sistem maksimum çalışma basıncını geçiyor ise dizel pompa basma flanşından sonra ana relief vanası kullanılmalıdır. Relif vananın diğer bütün sistem vanalarından (çekvana, izolasyon vanası..vs.) önce konulması bu vanaların yüksek basınçtan korunması için şarttır. Relief vana hattı üzerine herhangi bir kapatma vanası konulamaz,bu vananın çıkış boru çapı eğer çıkış hattı üzerinde birden fazla dirsek var ise bir boy arttırılır. Relif vananın açıldığını görebilmek için gözetleme camlı konik redüksyon kullanılabilir. Relief vana hattının yangın suyu deposuna su seviyesi üzerinden bağlanması bu hattan akacak suyun drenaj problemini ortadan kaldırır.

12) Pompaların otomatik devreye girmesini sağlayacak presostat hatları her pompa için(dizel,elektrikli,jokey) ayrı ayrı pompaların çek vanalarından sonra izolasyon vanalarından önce alınır.Bu hat 1/2" bakırboru, pirinç boru veya paslanmaz çelik boru ile çekilebilir, ani basınç darbelerinden presostatları korumak amacı ile hat üzerine birbirinden en az 1,5 m uzaklıkta 2,4 mm orifisli iki adet çek vana konulmalıdır. Presostat hattı üzerine kesinlikle kapatma vanası konulamaz.

En az yukarıdaki konular kadar önemli olan, sistemi her an gerekli performansta çalışabilecek konumda tutabilmektir. Bunu sağlayabilmek için sistemin periodik testlerinin ve bakımlarının yapılarak kayıt altına alınması şarttır. z Koray ULUÇ Emo Mühendislik Ltd. Şti.

Etiketler