Header

Enerjinin Etkin Kullanımı (Bölüm-4)

05 Mayıs 2004 Dergi: Mayıs-2004

Ülkemizde Enerjinin Etkin Kullanımı Alanındaki Kamu Kurumları

Ülkemizde enerji verimliliği alanında faaliyet gösteren kurumların başında 1981 yılından beri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımızın koordinatörlüğünde çalışmalarını sürdüren Enerji Tasarrufu Koordinasyon Kurulu gelmektedir. Bu kurul çeşitli kamu kurumları, üniversiteler ve özel sektör kuruluşları temsilcilerinden oluşmaktadır. Kurulun görevi, kamuoyunun enerji tasarrufu konusunda bilinçlendirilmesini sağlamak yönünde çalışmalar yapmak ve bazı tasarruf tedbirlerinin uygulamaya konulmasını sağlamak amacıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na danışmanlık yapmaktır. Kurul bu faaliyetleri, bilinçlendirme ve eğitim çalışmaları, yayın çalışmaları, yasa ve yönetmelik çalışmaları ana başlıkları altında yürütmektedir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın bünyesinde enerji verimliliği ve tasarrufu alanında faaliyet gösteren kamu kuruluşu ise Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü’ dür. EİE İdaresi 1981 yılından beri özellikle sanayi sektörüne yönelik enerji tasarrufu projeleri yürütmektedir. 1990 yılından itibaren bina ve ulaşım sektörlerinde de enerji verimliliği çalışmaları başlatılmıştır. Ayrıca güneş ve rüzgar enerjisi alanlarında da çeşitli bilimsel ve teknik çalışmalar yapılmaktadır. 1993 yılından itibaren Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın onayı ile EİE İdaresi bünyesinde Ulusal Enerji Tasarrufu Merkezi oluşturulmuştur.

Ulusal Enerji Tasarrufu Merkezi’nin Faaliyet Alanları

Gelişmiş ülkelerde enerji tasarrufu politikaları ana hatlarıyla

Teknik yardım programları

Bilinçlendirme ve eğitim programları

Gerekli kanuni düzenlemelerin yapılması

Yatırımlara yönelik mali teşvik sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanması

Bu çalışmaları yürütebilecek yeterli kadroya ve nitelikli personele sahip kurumların oluşturulması konularını kapsamaktadır.

Ülkemizde de EİE İdaresi Genel Müdürlüğü Ulusal Enerji Tasarrufu Merkezi bu alanlarda çeşitli çalışmalar yürütmektedir.

Teknik Yardım Programları Projeler Sanayi Sektörü Projeleri

Sanayi sektöründe 1980-1991 yılları arasında biri UNIDO ikisi Dünya Bankası tarafından desteklenmiş olan 3 proje yürütülmüştür. 1980 yılında yürütülen ve UNIOO tarafından desteklenen ilk sanayide enerji tasarrufu projesinde demir-çelik, alüminyum tekstil, şişe ve cam fabrikalarında enerji tasarrufu etütleri yapılmış ve bu tesisler için yıllık yaklaşık 247,000 TEP (ton eşdeğeri petrol) karşılığı enerjiyi tasarrufu potansiyeli olduğu belirlenmiştir.

Daha sonra 1982-1984 yılları arasında Dünya bankası kredisi ile yürütülen ikinci projede 5 enerji yoğun sektörün 11 tesisi, üç yabancı firma ile işbirliği yapılarak enerji tasarrufu açısından fizibilite aşamasında incelenmiş ve toplam 294,000 TEP ve ortalama % 13 oranında enerji tasarrufu potansiyeli olduğu saptanmıştır.

1988-1991 yılları arasında yine Dünya Bankası kredisi ile yürütülmüş olan üçüncü projede ise toplam enerji tüketimi ülkemiz sanayi enerji tüketimi içinde % 17.6 paya sahip demirçelik, kimya, çimento, elektrometalurji, refrakter, seramik, bira ve tekstil sektörlerinden 15 fabrikada fizibilite aşamasında çalışmalar yapılmış ve bu fabrikalarda 426,000 TEP yıllık enerji tasarrufu potansiyeli ortaya konmuştur. Bu projelerle ülkemiz sanayi tesislerinde önemli enerji tasarrufu potansiyelleri olduğunun ortaya çıkarılmasının yanı sıra, bu konuda yurtdışında mevcut deneyim ve bilgilerin ülkemize aktarılması sağlanmıştır.

Kazanılmış olan deneyimlerle, 1992 yılından bu yana 50-60 tesiste EİEİ ekipleri tarafından etütler yapılarak, enerji tasarrufu raporları hazırlanmıştır. Fabrikalarda enerji etütleri EİEİ’ye ait üç adet özel olarak düzenlenmiş minibüs ve portatif ölçüm cihazları ile yürütülmekte ve fabrikanın enerji tasarrufu potansiyeli boyut ve önlemler olarak belirlenerek fabrika yönetimine raporlar halinde sunulmaktadır. Ayrıca son yıllarda Japonya Teknik İşbirliği Kuruluşu JICA ile sanayi sektörüne yönelik tasarruf çalışmalarına başlanmıştır. 1996 yılında JICA ile “Türk Sanayisinde Enerjinin Rasyonel Kullanımı” proje anlaşması imzalanmıştır. Bu projede demir-çelik, tekstil, yağ, deterjan ve tuğla sektörlerinde Japon uzmanlar desteğinde enerji tasarrufu etütleri yürütülmüştür. Proje sonucunda 7,000 TEP ve %16.6 oranında enerji tasarrufu potansiyeli tespit edilmiştir. Proje çerçevesinde EİEİ’ne JICA tarafından birçok ekipman hibe edilmiş, ayrıca birçok elemana Japonya’ da eğitim verilmiştir.

Bina ve Ulaşım Sektörleri Projeleri

1998-1990 tarihleri arasında yürütülmüş olan Dünya Bankası Kredisi projesi kapsamında bina sektöründe Ankara’da bir resmi bina ve bir otel binasında, ulaştırma sektöründe ise Ankara Şehir İçi Belediye Otobüsleri İşletmesi ve bir şehirlerarası taşımacılık firmasında, yabancı uzmanlar önderliğinde enerji tasarrufu imkanlarının belirlenmesi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 1993 yılında Ankara Belediyesi, KENTKUR, EİE ve AT uzmanlarının işbirliğiyle, Avrupa Topluluğu Enerji Komisyonu tarafından desteklenen Kentsel Enerji Planlaması Projesi başlatılmıştır. Amaç ve hedefi enerji planlama çalışmalarına baz teşkil edecek bir veri tabanının oluşturulması ve planlama kriter ve ilkelerinin tanımlanması olan Kentsel Enerji Planlaması Projesi 1993-1994 yıllarında Ankara Belediyesi BELKO Şirketi koordinasyonuyla KENTKUR A.Ş. ve EİEİ katılımlarıyla gerçekleştirilmiştir. Proje çalışmaları, Ankara’nın kentsel enerji planlama stratejisini belirlemeye yönelik veri tabanı oluşturma ve yöntem geliştirme çalışmalarını içermiştir, Bu çalışmalar kapsamında projeye katılan kuruluşların elemanlarına binalarda enerji verimliliği konusunda bir eğitim kursu düzenlenmiştir. Kurs kapsamında çeşitli binalarda enerji etütleri yapılmıştır. 1991 yılı Ekim ayından itibaren ETKB’ın talimatı ile Birleşmiş Milletler

Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun Balkan Ülkeleri arasında çeşitli alanlarda işbirliğini geliştirmek amacıyla başlatmış olduğu Güneydoğu Avrupa İşbirliği Girişimi (SECI) programı çerçevesindeki “Enerji Verimliliği Gösterim Bölgeleri Şebekesi” Projesine girilmiştir. Proje kapsamında her ülkede 50,000-100,000 nüfuslu bir bölgede yatırım gerektiren enerji verimliliği projelerinin belirlenmesi, daha sonra ise uluslararası finansman kuruluşlarından temin edilecek kredilerle bu projeler için gerekli olan yatırımların gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Seçilecek gösterim bölgelerindeki enerji verimliliği projeleri, belediye, tesislerinde enerji verimliliği önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanması, ısı ve güç üretim ve dağıtım sistemlerinin verimlerinin iyileştirilmesi, orta ve düşük kaliteli linyit gibi yerli enerji kaynaklarının çevre kirliliğinin azaltacak önlemlerle kullanılmasının teşvik edilmesi ve güneş, rüzgar, jeotermal gibi yenilenebilir kaynakların kullanımının geliştirilmesi konularını kapsayacaktır. Projede ülkemizin gösterim bölgesi olarak Ankara Şeker Fabrikası kompleksi seçilmiştir, Enerji verimliliği projeleri hem şeker fabrikasını hem de komplekste yer alan lojman ve okul binalarını kapsayacaktır. Ayrıca enerji dağıtım hatları da yalıtım açısından incelenecektir. Projenin 2-3 yıl sürmesi beklenmektedir. 2000 yılı Mart ayında, Türkiye ile Almanya arasında, Binalarda Enerjinin Etkin Kullanımı alanında teknik işbirliğini amaçlayan bir projenin hazırlık çalışmaları başlatılmıştır. ETKB, EİEİ-Ulusal Enerji Tasarrufu Merkezi, Alman Teknik İşbirliği Kurumu (GTZ) ve diğer ilgili kuruluşların katılımı ile projenin ana hatları hakkında bir taslak oluşturulmuştur. Planlanan taslak proje, çeşitli bina etütleri, eğitim programları, yasal düzenleme ihtiyaçlarının belirlenmesi, belediyelerde danışmanlık merkezlerinin oluşturulması gibi birçok faaliyetleri kapsamaktadır. Proje Alman Hükümeti tarafından 2000 yılı sonlarında onaylanmıştır. Halen sözleşme hazırlıkları devam etmektedir. Bina sektöründe EİEİ personeli tarafından, her yıl, konutlar, resmi binalar, otel, hastane ve eğitim kurumları gibi çeşitli tiplerdeki binalarda enerji tüketimi verimlerinin ortaya çıkarılmasına yönelik çeşitli ölçüm ve veri toplama çalışmaları yürütülmektedir. 1999 yılında Eryaman toplu konut listesi 3. Etap kısmında enerji tasarrufu imkanlarının belirlenmesi amacıyla bir pilot proje yürütülmüştür. EİE İdaresi Genel Müdürlük binalarının enerji tüketimleri düzenli olarak izlenmekte ve her yıl enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bir rapor iletilmektedir. Ayrıca EİE İdaresine ait taşıtlar araçlarının yakıt kullanımı verimlilikleri de incelenmektedir.

Bilinçlendirme ve Eğitim Faaliyetleri

Bu kapsamda Enerji Tasarrufu Koordinasyon Kurulu ve UETM işbirliği ile 1981 yılından beri her yıl Ocak ayında Enerji Tasarrufu Haftası kutlanmakta ve çeşitli seminer, panel ve kongreler düzenlenmektedir, Bu yıl 20’ncisi düzenlenen bu faaliyetler, bu konuda çalışmalar yapan üniversite, sanayi ve kamu kurumlarındaki uzmanların bir araya gelerek bilgi ve deneyimlerini paylaşmalarını sağlamaktadır. Ulusal Enerji Tasarrufu Merkezimizin bilinçlendirme ve eğitim faaliyetleri kapsamında, sanayi, konut ve ulaştırma sektörlerinde enerji verimliliğine yönelik çeşitli kitapçıklar, broşürler, bültenler ve afişler hazırlanmakta, yayınlanmakta ve ilgili çevrelere dağıtılmaktadır. Bugüne kadar 60 civarında yayın hazırlanmıştır.

Son yıllarda eğitime yönelik faaliyetlere ağırlık verilmektedir. Bu faaliyetler ana hatlarıyla aşağıda anlatılmaktadır:

Sanayide Enerji Verimliliğine Yönelik Eğitim Programları

1. Enerji Verimliliği Eğitim Otobüs Programı

2. Enerji Yöneticileri Kursları

3. Enerji Verimliliği Eğitim Merkezi Oluşturma Çalışmaları

Bina Sektörü Egitim Çalışmaları

1. Okullara Yönelik Seminerler

2. Ticari Binalar ve Hizmet Binaları Enerji Yöneticileri için Enerji Yönetimi Kursları

Mevzuat Çalışmaları

Kanuni düzenlemeler konusunda da hem sanayi hem bina sektörlerine yönelik önemli adımlar atılmıştır.

1. Sanayide Enerji Verimliliği Yönetmeliği

2. Binalarda Isı Yalıtımı Kuralları Standardı, TS 825.

3. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın Binalarda Isı Yalıtımı Yönetmeliği

4. Mevcut Binalarda Isı Yalıtımı Yönetmeliği

5. Ticari Binalarda Enerji Tasarrufu Yönetmeliği

6. Kamu Kurumları Genelgesi

7. Enerji Tasarrufu Kanunu

Teşvik Sistemleri Oluşturma Çalışmaları

Sanayide olsun bina ve ulaşım sektörlerinde olsun enerji verimliliği ve ilgili alınabilecek önlemler iki kategoride ele alınabilmektedir. Birincisi fazla yatırım gerektirmeyen enerjinin kontrollü kullanımı boşa harcanmaması ve enerji üreten ve tüketen ekipmanların ayarlarının ve bakımlarının iyi yapılarak verimlerinin artırılması gibi önlemlerdir. Bu önlemlerle % 10-15 enerji tasarrufu elde edilebilmektedir. Bu alanda bilinçlendirme ve eğitim çalışmaları ağırlık kazanmaktadır. İkinci kategori ise kullanılmakta olan’ eski ve verimsiz teknolojilerinin modern verimli teknolojilere dönüştürülmesidir. Birincil enerjiden maksimum enerji verimi elde edebilecek entegre sistemlerin uygulanmasıdır. Bu tip önlemler önemli miktarlarda yatırımlar gerektirmektedir. Bu yatırımların geri ödeme süreleri genellikle 2-5 yıldır. Sağlanabilen enerji tasarrufu ise % 10- 20 mertebesindedir. Bu yatırımlarının gerçekleştirilerek enerji verimliliklerinin artırılmasında gerek sanayi gerekse konut ve ulaşım alanlarında devletin mali teşviklerine ihtiyaç vardır. İleri ülkelerde bu amaçla çeşitli teşvik sistemleri uygulanmaktadır. Ülkemizde ise henüz böyle bir uygulama yapılmamıştır.

Orhan Turan ode@ode.com.tr