Tıkanmayan Su Filtresi Olur mu?

18 Kasım 2020 Dergi: Kasım-2020

Yazan: Yük. Müh. Enis Burkut, Burkut Su Tekniği A.Ş., enis@burkut.com.tr

Su filtreleri, sudan ayırdıkları katılar ile tıkanır. “Tıkanmayan Su Filtresi” gibi davranan filtreler ancak tam otomatik kendini yıkayan filtre türleridir. 

İşletmeler “Tıkanmayan Su Filtreleri satın almak ve kullanmak” ister! Peki, “tıkanmayan filtre” olur mu?  Filtre konusunu iyi tanıyan okuyucular için makalenin başlığı tuhaf veya mantıksız görünse dahi, filtre satın alınmasında tecrübesi olmayan görevli ve filtre işleticiliğinde yeni olan bir kişi “Tıkanmayan Su Filtresi” arayışı içinde olabilir. 

“Tıkanmayan filtre” peşinde olan ve “işletme tecrübesi az” olarak nitelendireceğimiz işleticilerin yaptığı bazı hataları buraya aktarırsak bu yazıyı neden kaleme aldığımızın sebebi anlaşılır. İşte çok yapılan birkaç işletme hatası: 

  • Bazı bakım teknisyenleri “kartuş filtre tıkanıyor ve yedeği pahalıdır” düşüncesi ile, kirlenmiş kartuşu çıkarıp kartuş kabını içi boş olarak bırakırlar. Bunun sonucunda filtrenin koruması gereken makina bozulur veya işletmenin ürettiği ürün kalitesi düşer.
  • Katı tutma hacmi çok küçük olan “Y tipi” pislik tutucunun içi çok kısa zamanda dolup sık sık bakım gerektirmesi bakım teknisyenini rahatsız eder, işletici pislik tutucu içindeki filtre birimini çıkartıp çöpe atar, böylece pislik tutucu pahalı bir BORU PARÇASI gibi görev yapar, fakat HİÇ TIKANMAZ! Kurulalı birkaç yılı geçmiş olan işletmelerin birçoğunda “Y tipi” pislik tutucuların içinde filtre birimi bulunmaz, çünkü işletici bunu çıkarmıştır. 

Resim 1. Pislik TutucuResim 1. Pislik Tutucu 

  • El ile temizlenen diskli filtre kirlendiğinde filtre önce basınç kaybı yaratır, sonra tamamen tıkanır. Filtre temizliğini azaltmak isteyen bakım görevlisi filtre görevi yapan disklerin sayısını azaltır, böylece, kendince “Tıkanmayan Filtre” yaratmış olur. Oysa, örneğin 100 mikron olarak satın alınmış bir diskli filtre içinden birkaç adet disk çıkarıldığında 300 – 500 mikronluk filtre gibi davranır.
  • Bazı bakım görevlileri filtrenin bulunduğu hatta paralel olarak yapılmış köprüleme (By- Pass) vanasını açarak işletmeye giden suyun filtreden geçmesini engeller, böylece filtre hiç tıkanmaz.
  • Bazı işletmeler, ters ozmoz cihazı su giriş hattı üzerinde bulunan bir mikronluk “yüksek kaliteli” filtreler için “çok sık tıkanıyor” şikayeti ile, ucuz fakat “AZ TIKANAN” kartuş filtreler satın almaya başlar. Bunun sonucunda ters ozmoz mambranları temizlenemeyecek kadar tıkanır ve mecburen yeni membranlar satın alınır. Oysa yeni membranlar, fiyatı yüksek olduğu düşünülen kaliteli filtre kartuşlarına kıyasla çok pahalıdır.

Yukarıda vermiş olduğumuz örnekler filtre konusunu tanıyan okuyucularımıza “şaka gibi” gelebilir, fakat bu “şaka gibi” durumlar ziyaret ettiğimiz işletmelerde kendi tespit ettiğimiz şaşırtıcı durumlardır. 

NORMAL SU FİLTRESİ TIKANIR: Filtresiz su kullanımı doğru değildir ve su ile gelen katıların, işletmenin türüne göre belli bir iriliğe kadar sudan alınması şarttır.  Dolayısıyla su filtresi sudaki katıları tutar ve bu katılar filtre üzerinde biriktikçe filtrenin basınç kaybı artar, yani FİLTRE TIKANIR.  Bu sebeple, filtre belli aralıklarla el ile temizlenir veya otomatik bir filtre kullanılıyor ise, bu filtrenin otomatik olarak kendi kendini temizleme sistemi çalışır.    

İşletmelere zarar getiren su filtresi hatalarını nasıl önleyebiliriz?

Bizim önereceğimiz önlemler şunlardır:

1. Öncelikle su filtrasyonu ve su hazırlama projeleri bizim gibi suyu ve su filtrasyonunu iyi tanıyan kuruluşlara yaptırılmalıdır ki işletme sorunları en aza insin.  

2. Bakım zorluğu yaratan, pislik tutma hacmi çok küçük olan  “Y tipi” pislik tutucular yerine, kısa zamanda bakımı yapılan, işletmesi çok kolay, pislik tutma hacmi büyük filtre türleri kullanılmalıdır. 

Resim 2. Kolay ve hizli temizlenen diskli filtreResim 2. Kolay temizlenen filtre

3. El ile bakımı yapılacak olan filtreler muhakkak ikişer adet (biri yedek) olarak su hattı üzerine bağlanmalı, birinin içi temizlenirken diğer filtre %100 kapasitede su debisini geçirebilmelidir. Yani “köprüleme” (by-pass) hattı üzerinde de bir filtre olmalıdır ki işletmeye filtrelenmemiş su gitmesin.

4. El ile temizlenen filtreler işletmede “ana filtre” görevi üstlenmemeli, yalnızca “emniyet filtresi” olarak kullanılmalıdır. İşletmede muhakkak “Ana Filtre” olmalı, bu ana filtre tam otomatik olarak kendi kendini temizleyen bir filtre türü olmalıdır.  Tam otomatik kendini temizleyen bir filtrenin fiyatı, el ile temizlenen filtreden 5 – 10 kat daha yüksek olabilir. İşletmenin ürettiği ürünün kalitesinin devamı göz önünde tutulduğunda ve filtrelenmemiş su sebebi ile üretim makinalarının çok sık ve birkaç saat süren gereksiz tamir – bakım duruşunun bedeli düşünüldüğünde, dünyadaki en pahalı filtre dahi çok ucuz kalır.  Sanayi işletmelerinde görev yapan bir su filtresi, otomobillerimiz için yaptırdığımız “kasko sigorta”ya eş değerdedir.

5. Bakım görevlisi teknisyenlere yalnızca filtre bakım bilgisi vermek yetmez, filtrelenmemiş suyun bu işletmeye ne gibi zararlar vereceği çok iyi anlatılmalı ve bu konuda teknisyenin tam ikna olduğundan emin olunmalıdır. Bu konuda doğru ve yeterli eğitim verilmeyen ve ikna edilmeyen bir işleticiden filtreye doğru bakım yapması beklenemez.

6. İşletmelerin çoğunda iyi su temini “Yardımcı İşletmeler Bölümü”nün görevidir. Üretimden sorumlu kişiler, üretim bölümüne gelen suyun iyi kalitede olduğunu sanırlar ve su hazırlama sisteminin yanına gitmezler. Yardımcı işletmeler bölümü ise genelde yönetim tarafından küçümsenir, çünkü bu bölüm üretim yapmaz ve işletmeye para kazandırmaz, buna karşılık yönetimden yedek parça veya iyileştirme parası ister. Yeni sanayileşen bir ülke olmamızdan kaynaklandığını sandığımız bu durum sebebi ile, birçok fabrikada suyu hazırlayan bölüm ile suyu kullanan bölüm arasındaki kopukluğa şahit oluyoruz.  Bu sebep işletmelere çok zarar veriyor. Önerimiz şudur: Sanayi işletmelerinde “kalite” sorumlusunun veya “üretim” sorumlusunun, periyodik olarak yılda birkaç kez su sistemini baştan sona tetkik etmesi çok yerinde olur. Bu tetkik gezisine, para harcama yetkisi olan patronun veya genel müdürün de katılması bizce daha da verimli olur.

7. Satın alma görevlilerine de iyi filtrelenmemiş suyun işletmeye ne gibi zararlar vereceği çok iyi anlatılmalıdır görüşündeyiz. Fabrikalarda satın alma görevlilerinin zaman zaman filtre fiyatı üzerinde fazla odaklandıklarına şahit oluyoruz. Bu odaklanmanın sonucunda işletmeye uymayan “yanlış” bir filtre satın alınabiliyor ve bunun sonucu işletmeye çok pahalıya mal oluyor. Filtrelerin yalnızca fiyatlarının karşılaştırması işletme açısından doğru değildir. Filtre fiyatı karşılaştırması yerine, “Suyu çok iyi filtrelediği için işletmeye zarar vermeyen filtre ile işletmede ürünün kalitesini bozabilecek veya üretim makinalarına gereksiz duruş yaptırabilecek filtre” karşılaştırması yaparak filtre satın almak o işletmeye daha çok para kazandırır.

8. Bir işletme kurulurken, formaliteler sebebi ile, çoğu zaman henüz ham su kalitesi belli olmadan tesisat projeleri yapılır ve bu sırada su filtresi seçilir ve projeye işlenir. Bu sebeple, işletmelere yanlış filtreler satın alınır ve kurulur. Daha sonra işletme çalışmaya başladığında yanlış filtrenin sık sık tıkanması sebebiyle işletme gereksiz duruşlar yapar ve işletme zarar eder. Yukarıda anlatıldığı gibi, sanayinin duruşlarının bedeli en pahalı su filtresinden çok daha pahalıdır. Fabrika veya turizm tesisinin inşaatının yapılabilmesi için henüz kuyu açılmadan tesisat projesinin tamamlanması istenir. Ancak, ham su kalitesi hiç belli değilse, proje üzerinde su filtresi ve diğer su hazırlama cihazlarının işlenmesi “hayali olur” görüşündeyiz.   

Tıkanmayan Filtre Var

Ham suyun kalitesi çok iyi incelendikten sonra, bu ham suya göre doğru seçilmiş olan “tam otomatik” kendini temizleyen filtre sistemi “Tıkanmayan Filtre” gibi davranır. Sanayi ve tarım işletmeciliğinde tecrübeli ülkelere baktığımızda, göl veya dere suyu filtresi seçiminde uzun süreli filtre deneyleri yaptıktan sonra en uygun filtreyi seçtiklerini görüyoruz.  

“Tıkanmayan Filtre ” gibi davranan, kendi kendini tam otomatik olarak temizleyen birçok filtre dünyada bulunuyor. Bunları hepsini yakından tanımıyoruz. Çok iyi tanıdığımız, kurduğumuz ve kendini çok iyi temizleyen iki filtre sistemini burada örnek olarak anlatalım:

Çok Tanklı Kum Filtresi: Tam otomatik yıkamalı çok sayıda küçük çaplı kum filtrelerinden oluşan, filtrelerden biri kendini temizlerken diğer filtre birimleri suyu süzmeye devam ettiği için, bu şekilde tasarlanmış bir kum filtresi “Tıkanmayan Filtre” olarak kabul edilebilir.

Resim 3. Cok Tankli Kum Filtresi

Resim 3. Çok tanklı kum filtresi

OTOMATİK YIKAMALI DİSKLİ FİLTRE: Otomatik yıkamalı çok sayıda küçük diskli filtrelerden oluşan filtre grubunda, filtrelerden biri kendini temizlerken diğer filtre birimleri suyu filtrelemeye devam ettiği için, bu diskli filtre “Tıkanmayan Filtre” olarak kabul edilebilir.

Resim 4. Otomatik Yikamali Diskli Filtre

Resim 4. Diskli Filtre  

Özet olarak, tıkanmayan filtre yoktur, ancak “Tıkanmayan Filtre” gibi davranan bir filtre sistemi kurulabilir ve böylece bu işletme su filtresinden kaynaklanan sorunlar yaşamaz.  Böyle başarılı bir su filtrasyonu sistemi kurabilmek için, su tekniğini iyi bilen bir kuruluş ile iş birliği yapılmalı, satın alma sırasında filtrenin fiyatına odaklanmak yerine filtrenin işletme içindeki önemi ön plana çıkarılmalı, üretimden sorumluların da su filtreleri ile ilgilenmesi sağlanmalı ve su filtresi bakıcısına yalnız filtreyi değil, bu filtrenin işletmede neyi koruduğu çok iyi anlatılmalıdır.