Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi, 2015'te Tamamlanacak

05 Eylül 2013 Dergi: Eylül-2013
Türkiye'de nihai enerji tüketiminin % 35,5'ini temsil eden sanayi sektörü son 15 yılın en önemli tüketicisidir. Bina ve hizmetler sektörü ise toplam tüketimdeki % 34,5'lik payıyla, ikinci en büyük enerji tüketicisidir (Kaynak: ETKB 2011 Yılı Enerji Dengesi). Teknolojik gelişmelerden kaynaklanan enerji verimliliğindeki iyileşmeler bir yana bırakıldığında, ekonomik büyümeyle bağlantılı olarak (binalarda beyaz eşya ve klima kullanımındaki artış da dâhil olmak üzere) hayat standartları yükselmeye devam edecektir. Bu nedenle, 2021 yılına kadar bina stokunun % 9, konut stokunun ise % 21 civarında artacağı öngörülmektedir. Bu yüzden, gelecekte de bina ve hizmetler sektörünün enerji talebinin benzer bir eğilim izlemesi beklenmektedir." (Kaynak: Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi kapsamında gerçekleştirilen bina projeksiyon çalışmaları). Binalarda enerji tüketiminin yaklaşık % 80’lik bölümü ısı ihtiyacından (ısıtma ve/veya soğutma) oluşmaktadır. Mevcut durumda Türkiye dört iklim bölgesi olarak tanımlanmıştır. Ancak bu sınıflandırma 81 ilin geniş iklimsel çeşitliliğini ve mevsimsel farklılıklarını yansıtmak için yeterli değildir. 2000 yılından önce inşa edilen binaların, yeni binalar için geçerli olan ısıtma/soğutma ve benzeri standartlara uygun inşa edilmediği göz önünde bulundurulduğunda bina stokundaki enerji kullanımındaki tasarruf potansiyelinin büyüklüğü açıktır. Hatta 2000 yılından sonra yapılan binaların standartlara tam olarak uyduğu varsayılsa bile, yine de mevcut bina stokunun % 93’lük bölümünün enerji kullanımı anlamında hatırı sayılır bir iyileşmeye ihtiyaç duyduğu söylenebilir.

Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi 

Günümüzde dünya genelinde enerji kaynaklarının kısıtlılığı ve artan enerji ihtiyacı göz önüne alındığında sürdürülebilirlik kriterleri doğrultusunda, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının ve enerji verimliliğinin önemi her geçen gün artmaktadır. Bununla birlikte ülkeler, hem iklim değişikliği konusunda duyarlılığı artırmak hem de kaynakların gelecek nesillere yetecek biçimde kullanımını sağlamak amacıyla enerji politikalarını ve sürdürülebilir kalkınma modellerini geliştirmektedir. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de binalar, enerji tasarruf potansiyeli en yüksek alanlardan biridir. Mevcut bina stoğu ve kentleşme düşünüldüğünde Türkiye’de çevre dostu binalara dönüşümün zorlu bir süreç olduğu görülmektedir. Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi’nin genel amacı; Türkiye’de enerji tüketimi ve sera gazı salımının azaltılması amacıyla Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımı’nın (IBDA-Integrated Building Design Approach) demo binalar ve konuya ilişkin eğitimler aracılığıyla tanıtılması, bu alanda daha güçlü kuralların, uygulayıcıların ve kurumların oluşmasına katkıda bulunulmasıdır. Proje aşağıda sıralanan önemli amaçlara hizmet edecektir:

◦ Demo yapıların bütünleşik bina tasarımı yaklaşımıyla (IBDA) getirilen maliyet etkin enerji verimliliği çözümleriyle örnek oluşturması,
◦ “Sürdürülebilir Mimari”, “Çevre Dostu Uygulamalar”, “Enerji Verimliliği”, “Yaşam Döngüsü Anlayışı”, “Yüksek Performanslı Bina” kavramlarının “Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımı” ile ilişkisinin gösterilmesi,
◦ Türkiye’de bina sektörü için maliyet etkin, sürdürülebilir, enerjinin verimli kullanıldığı, yüksek performanslı binalar için bir çözümler sunulması,
◦ İnşaat sektörü için yaşam döngüsü anlayışı ve bütünleşik tasarım yaklaşımının maliyet etkin olabileceğinin gösterilmesi,
◦ Demo yapılar aracılığıyla Türkiye’nin ve bölgenin iklim koşullarına uyarlanmış bütünleşik bina tasarımı yaklaşımının örneklenmesi,
◦ Proje süresince elde edilen bilgi birikiminin yaygınlaştırılması için demo yapıların eğitim aracı olarak kullanılması,
◦ Türkiye’de bina tasarımı yaklaşımını büyük ölçüde etkileyebilecek bir yöntem oluşturulması,
◦ Türkiye’de enerji tüketimi ve sera gazı salımının azaltılmasına katkıda bulunulması.

"Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması" Projesi kapsamında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı için sürdürülebilirlik prensibi esas alınarak bütüncül bina tasarımı yaklaşımı çerçevesinde üç adet binanın tasarım işleri devam etmektedir. Bu bağlamda, örnek binaların tasarımını gerçekleştirmek üzere Ekodenge Ltd, Atelier Ten ve Willen Associates Ortak Girişimi yetkili firma olarak seçilmiş ve tasarım işlemleri başlatılmıştır. Binalardan ilk ikisi, Ankara Eryaman Mahallesi'nde yapılacak ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından "Yenilenebilir Enerji Teknik Meslek Lisesi" olarak kullanılacaktır. Okul yapıları; derslik binası ve atölye binası olmak üzere iki ana bölümden oluşacaktır. Üçüncü bina ise; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Sincan- Etimesgut Bölgesi Hizmet Binası olarak tasarlanmaktadır. Örnek binalar; "Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımı" ile tasarlanmaktadır. Mart 2013 itibariyle kavramsal tasarım aşaması tamamlanmış ve ön tasarım aşamasına geçilmiştir. Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımının en temel özelliği disiplinler arası işbirliğinin olabildiğince üst düzeyde sağlanmasıdır. Bina tasarım sürecinde bulunan farklı disiplinler bir araya gelerek, bütüne ilişkin görüşlerini bir girdi olarak sunarlar. Her disiplinden gelen yorumun, yapının diğer özelliklerine de katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Bu disiplinlerin (mimar, mühendis, müteahhit, vb.) her birinin farklı bir iş tanımı olduğu ve geleneksel tasarım sürecinde çoğu zaman amaçlarını, diğer iş gruplarıyla yeterli iletişimi sağlamadan gerçekleştirdikleri görülmüştür. Bu durum, yeşil tasarım gibi alışılmış olmayan tasarım sürecinde istenmeyen boyut ve karmaşıklıktaki sistemler ortaya çıkarabilmektedir. Bütünleşik bina tasarımlarında, alınan her tasarım kararı tekil etki yerine bir etkiler zinciri oluşturduğu için, başarılı bir uygulama örneği; malzeme, sistem ve kütle elemanlarının birbirleriyle arasında olan ilişkinin anlaşılmasını gerektirmektedir. Tasarım ve üretim süreçlerinin en başından itibaren tasarımcı, kullanıcı, karar verici gibi tüm tarafların bir arada çalıştığı, ihtiyaçlar ve çözümlerin en erken aşamada ve en doğru şekilde ortaya koyulduğu bir bütünleşik tasarım süreci yapılarda her yönüyle verimliliğinin artırılmasında etkin bir çözüm oluşturmaktadır. Tasarım kararlarının erken alınması, diğer önemli unsurlardan birisidir. Bütünleşik bina tasarımı kararlarının, bina programı oluşturulduktan hemen sonra belirlenmesi gerekmektedir. Verilen bu kararlar, uygulanacak projenin amaçlarını belirleyecek, süreç içerisinde bu amaçlar performans hedefleri haline gelecek ve sonuç olarak tasarım stratejilerini tanımlayacaktır. Bu tanımlamaları erken yapabilmek, yenilikçi çözümlerin oluşabilmesine fırsat sağlayacaktır. Alınan tasarım kararlarının, belli bir hiyerarşi altında (yapısal, çevresel, vb.) örgütlenmesi fayda sağlamaktadır. Kavramsal tasarım aşamasında gerçekleştirilen toplantılar ve çalıştaylar doğrultusunda proje ortağı kurumlarla ortak çalışmalar yapılmış ve tasarıma ilişkin kararların erken safhalarda alınması sağlanmıştır. Kavramsal tasarım çalışmalarına bir hazırlık olarak topografik çalışmalar tamamlanmış ve kavramsal tasarım çizimleri hazırlanmıştır. Kavramsal tasarım aşaması süresince gün ışığı ve doğal havalandırma seviyeleri ile ilgili ilk analizler tamamlanmıştır. Entegre tasarım sürecinin bir parçası olarak, maliyet analizleri ve yaşam döngüsü analizleri önemli bir rol taşımaktadır. Kavramsal tasarım aşamasında, maliyet analizi uzmanı, tasarım ekibi ile çalışarak, bazı yapı malzemeleri ve bunların kullanımlarının bina toplam maliyeti üzerine etkilerinin tanımlanması için çalışmalara başlamıştır. Bunlara ek olarak; süreç dahilinde proje ortağı kurumların ve tasarım ekibinin de katılımıyla Almanya ve İngiltere'ye bir teknik gezi düzenlenmiş, benzer nitelikteki binalar gezilmişi ve bütünleşik bina tasarımı yaklaşımı konusunda bilgilendirme yapılmıştır.

Demo Bina Bilgileri


Şekil 1: Demo 1-A ve Demo 1-B binaları ile Demo 2 binasının yerini gösteren harita

Demo 1-A ve Demo 1-B Binaları

◦ İlgili Kurum: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı
◦ Yapının Fonksiyonu: Yenilenebilir Enerji Teknolojileri Meslek Lisesi Okul ve Atölye Yapıları
◦ Arazinin Yeri: Göksu Park Yakını, Eryaman, Ankara
◦ Arazi Alanı: Yaklaşık 17.000 m²

Demo 1-A ve 1-B yapıları, Ankara Eryaman Mahallesi’nde yapılacak ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından “Yenilenebilir Enerji Teknik Meslek Lisesi” olarak kullanılacaktır. Okul yapıları, derslik binası ve atölye binası olmak üzere iki ana bölümden oluşacaktır.


Şekil 2: Demo 1-A ve Demo 1-B binaları proje alanının havadan görüntüsü




Şekil 3: Demo 1-A ve Demo 1-B binaları proje alanının panoramik görüntüsü


Demo 2 Binası

◦ İlgili Kurum: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
◦ Yapının Fonksiyonu: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Hizmet Binası
◦ Arazinin Yeri: Sincan, Ankara
◦ Arazi Alanı: Yaklaşık 5.076 m²

Demo 2 yapısı; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Sincan- Etimesgut Bölgesi Hizmet Binası olarak tasarlanacaktır.



Şekil 4: Demo 2 binası proje alanının havadan görüntüsü




Şekil 5: Demo 2 binası proje alanının panoramik görüntüsü

Proje faaliyet alanları

Proje hedeflerine dört ana faaliyet alanında uygulanması öngörülen alt faaliyetler ile ulaşılması planlanmaktadır. Bunlar:

1. Yönetmeliklerin, kurumların ve uygulayıcıların güçlendirilmesi aracılığıyla yeni ve mevcut binalarda gelişmiş enerji verimliliğinin sağlanması;
a. İlgili mevzuatın revize edilmesi, "Bina Enerji Performansı" (BEP) Yönetmeliği için mevcut hesaplama yöntemlerinin geliştirilmesi,
b. Binalar için Minimum Enerji Performans Standartları (MEPS) hazırlanması,
c. Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) oluşturulması için gerekli metodoloji, göstergeler ve referans ölçütler için bir çerçeve geliştirilmesi ve bu kapsamda eğitimler verilmesi, pilot bir veri tabanı geliştirilmesi,
d. Mevcut binaların enerji performansını iyileştirmek üzere, Yol Haritası ve Eylem Planı da içerecek, bir fizibilite çalışması hazırlanması,
e. Enerji verimliliği yönetmelik ve uygulamaları ile ilgili yapı denetim kapasitesinin güçlendirilmesi,
f. Binalarda "Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji" uygulamalarının teşvik edilmesi için finansal modeller ve mekanizmalar geliştirilmesi,
g. Üniversitelerin ilgili bölümlerinde Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımını (IBDA) ve binalarda enerji verimliliği araçlarının müfredata dâhil edilmesi ve tanıtılması amacıyla çalışmalar yapılması,
h. Binalarda enerji yönetimi için eğitim materyallerinin geliştirilmesi; bu kapsamda enerji yöneticilerine ve teknik öğretmenlere ve eğitimler verilmesi,
i. Enerji verimliliği danışmanlık şirketlerinin (EVD'lerin) kapasitesinin artırılması; Enerji Performans Kontratları mekanizmasının geliştirilmesi.
2. Üç demo binada Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı (IBDA) uygulaması aracılığıyla sergilenen ucuz maliyetli enerji verimliliği çözümlerinin ortaya koyulması;
a. Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı (IBDA) kullanılarak üç adet demo bina inşa edilmesi,
b. Yeni kamu binalarında Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı'nın kullanımı için bir uygulama stratejisi geliştirilmesi.
3. Binaların enerji performansının değerlendirilmesini, daha yüksek verimlilik standartlarına ulaşılmasını sağlamaya yönelik araçların geliştirilmesi ve "Bütünleşik Bina Tasarımı Yaklaşımı" uygulamalarının artırılması;
a. Enerji Kimlik Belgesi (EKB) sistemi için bir "İzleme, Denetleme ve Doğrulama (MIV)" metodolojisi ve ilgili araçların geliştirilmesi,
b. Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı uygulamasının Türkiye'ye uyarlanması ve geliştirilmesi,
c. Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı için bir el kitabının hazırlanması, bu çerçevede mimar ve mühendislere yönelik eğitimler verilmesi,
d. Yurtiçinde ve yerel olarak üretilen ekipman, malzeme ve teknolojiler için bir "Pazar Araştırması ve İncelemesi" yapılması ve bir iletişim stratejisi geliştirilmesi,
e. Proje web sitesi oluşturulması; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın websitesinde online paydaş destek sistemi oluşturulması,
4. Bina enerji tüketimi, enerji tasarrufu ve projenin izlenen diğer sonuçlarının değerlendirilmesi ve raporlanması;
a. Bütüncül Bina Tasarımı Yaklaşımı uygulamalarının, demo binaların ve revize edilmiş düzenlemeler dolayısıyla gerçekleşen tasarrufun izlenmesi ve ölçülmesi için bir metodoloji geliştirilmesi,
b. Proje ile sağlanan enerji tasarrufu ve emisyon azaltımlarının hesaplanması,
c. Enerji verimli mal ve hizmetlerde iş talebinde artışı rapor etmek için piyasa izlemesinin gerçekleştirilmesi,
d. Proje sonuçlarına dair rapor sunmak için orta dönem ve son değerlendirmelerin üretilmesi,
e. Proje sonuçlarının paylaşılması.

Proje Ortakları

Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü (YEGM) tarafından yürütülmektedir. Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından desteklenen projenin uygulayıcı kuruluşu Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)'dır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı projenin diğer ortaklarındandır. 2011 yılında başlayan projenin toplam bütçesi 17.580.000 USD'dir ve projenin 2015 yılında tamamlanması planlanmaktadır. http://surdurulebilirbinalar.net/subsite/index.php/tr/demo-binalar

Etiketler