Header Reklam
Header Reklam

Kömür karası bir Ekim…

15 Ekim 2022 Dergi: Ekim-2022
Kömür karası bir Ekim…

Türkiye, 14 Ekim 2022’de Bartın'daki maden faciası sonucu 41 canın acısını yaşadı. Olaydan sonra açıklama yapan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, ilk değerlendirmelere göre madende grizu patlamasının gerçekleştiğini söyledi ancak konu ile ilgili uzmanların araştırma ve değerlendirmeleri sürüyor. Grizu, hava ve metan gazının karışımı olarak tarif ediliyor. Kömürün uzun yıllar süren oluşumu, yani kömürleşme sırasında büyük miktarlarda gaz oluşuyor ve bunun önemli bir kısmı kömür ve kayalar içinde depolanıyor. Depolanan gazın yüzde 90-95’i metandan oluşuyor. Kömür madenciliği, depolanan gazın basınç dengesini bozuyor. Gözenek ve çatlaklarında biriken metan gazının maden ocağına yayılması patlama, yangın ve boğulma gibi farklı felaketlerle sonuçlanabiliyor. Bazı durumlarda büyük hacimde metan gazı, kömür tozuyla birlikte aniden ortama püskürebiliyor. Bu, yeraltındaki maden ocakları için en önemli risklerden biri olarak görülüyor. Bu gibi risklerin bertaraf edilmesi için kömür cevherinin bulunduğu damarlara belirli aralıklarla farklı açılardan sondajlar yapılıyor. Sondaj, bu gazların kontrollü bir şekilde çıkarılmasını ve olası felaketlerin önlenmesini sağlayabiliyor. Türkiye'de madenlerin metan gazı risklerini inceleyen akademik araştırmalar, yüzeye yakın kömür damarlarının tükenmesi nedeniyle üretimin daha derinlere indiğini söylüyor. Derinlere indikçe metan gazının sebep olduğu riskler de artıyor. Madencilikte hataya yer olmadığını belirten uzmanlar, iş güvenliği önlemlerinin artırılması, personelin eğitilmesi ve maden ocaklarında denetimin sıklaştırılması gerektiğine dikkat çekiyor. Ayrıca faciaların önüne geçmek için madenlerde dijitalleşmenin şart olduğuna da vurgu yapıyorlar.

İş Güvenliği Uzmanı Dr. Şebnem Akman Balta, “Riski ortadan kaldıramıyorsak asgariye indirmemiz gerekir. Doğal havalandırma yerine mekanik havalandırma kullanılmalı. Metan gazını uzaklaştırma konusunda demek ki bir zafiyet yaşıyoruz. Bu zafiyet teknik cihazlardan mı kaynaklanıyor yoksa teknik cihaz kullanırken mi hata yapıyoruz bunu incelemeliyiz. İş güvenliği uzmanıyla maden mühendisi arasındaki iletişimin çok sağlıklı kurulması, işveren, işçi, usta başı, nezaretçi veya yönetici, maden mühendisi arasındaki uyum çok önemli. Ayrıca personel çok nitelikli olmalı. Her vardiyada saatte bir metan ölçümü yapılmalı. Yönetmelikte bunu düzenlemeliyiz. Gerekirse grizulu bölgeyi kapatmalıyız” dedi. Balta, “Madencilik sektöründe de havayolu sektöründeki kadar katı iş güvenliği uygulamaları yapılırsa kazalar önlenebilir” dedi.

Dünya üzerinde kömür madenlerinin işçi sağlığı ve güvenliği açısından tamamen güvenli görüldüğü bir yer ne yazık ki yok. Kömür madenlerini metan gazından tamamen izole etmek mümkün değil. Bu durum sadece yeraltında değil, dünyanın hemen her yerinde yaşamı tehdit ediyor. Global Energy Monitor'ın Mart ayında yayımladığı bir rapor dünya genelinde kömür madenciliğinden kaynaklanan metan salımlarının petrolü ve gazı geride bıraktığını bulmuştu. Buna göre kömür madenciliği yılda 52 milyon ton metan salımına neden olurken petrol endüstrisi için bu sayı 39 milyon ton, gaz endüstrisi için 45 milyon ton. Metan, karbondioksitin aksine atmosferde kısa bir süre kalıyor ancak küresel ısınmada CO2'den katbekat daha etkili bir gaz. BBC Türkçe'ye konuşan Avrupa İklim Eylem Ağı Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz, kömürün "geriye giden bir sektör" olduğunu söylüyor ve ekliyor: "Zaman, kömürü nasıl iyileştireceğimizi değil, insana yaraşır koşullar altında yeşil ekonomide iş olanaklarını nasıl sağlayacağımızı konuşma zamanı..."
….
Ekim ayı, sektörümüzden de çok kıymetli bir ismi, bir “ağabey”i, bir dostu, bir beyefendiyi, bir duayeni alıp götürdü. Hepimizin yakından tanıdığı Friterm A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Metin Duruk, 19 Ekim’de yaşama veda etti. Termodinamik dergisi olarak Metin Bey’e Allah’tan rahmet, ailesine, dostlarına, yakınlarına ve tüm sektörümüze başsağlığı diliyoruz…

Gökçen Parlar Ünal
gokcenparlar@dogayayin.com