Header

Avrupa Birliği Florlu Sera Gazları (F-Gaz) Yönetmeliği (517/2014) -1

14 Kasım 2016 Dergi: Kasım-2016

Yazan: Kadir İsa, Hayati Can, Friterm A.Ş.

Giriş

Avrupa Birliği’nde (AB) 2006 yılında yayımlanan (EC) 842/2006 ve 2014 yılında revizyonu yapılarak 1 Ocak 2015 tarihinde yürürlüğe giren (EC) 517/2014 Florlu Gazlar Yönetmeliği (F-Gaz), hidroflorokarbon (HFC) cinsi sera gazları içeren cihazlardan sorumlu işletmeci (operatör) ve servis elemanları için bir dizi yükümlülükler getirmektedir. Soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası alanındaki servis teknisyenleri ile işletmeciler, soğutkan emisyonu ve kontrol altında tutulması konularında sorumlu olacaklardır. Cihazların hangi sıklıkla sızdırmazlık kontrollerinin yapılacağı ve bunlara ilişkin kayıtların tutulması bu kapsama girmektedir. Bazı cihazlar için otomatik kaçak kontrol sistemleri zorunlu hale gelmektedir. Bir önceki yönetmelikten (EC 842/2006) farklı olarak, cihazların  f-gaz şarj miktarları kg yerine soğutkanın küresel ısınmaya potansiyel etkisini ön plana çıkarmak amacıyla CO2 eşdeğeri cinsinden verilmektedir.

Yönetmelik, HFC cinsi soğutkanların azaltımı konusunda da bir takvime sahiptir. Bu ise, yakın gelecekte yüksek küresel ısınma potansiyeline (GWP) sahip soğutkanların AB’de ve uyum yönetmeliği yayınlandığında ülkemizde sınırlandırılacağı anlamı taşımaktadır. Bu nedenle işletmecilerin mümkün olan en düşük GWP’ye sahip soğutkan (hidrokarbonlar, amonyak, karbondioksit gibi) içeren cihazlara yatırım yapmaları konusunda teşviğe ihtiyacı olacaktır.

Florlu Gazlar (F-Gaz) Nelerdir?

Florlu gazlar (F-Gaz) değişik sektör ve uygulamalarda kullanılan insan yapımı kimyasallardır. 1990’larda ozon tabakasını tahrip eden ve birçok uygulamada yaygın olarak kullanılan ve Montreal Protokolü ile kullanım dışı bırakılan kloroflorokarbon (CFC) ile hidrokloroflorokarbonların (HCFC) yerini almışlardır. Bununla beraber, f-gazların ozon tahribat potansiyelleri (ODP) sıfır olmasına rağmen iklim değişikliğine önemli ölçüde olumsuz etkileri vardır.

517/2014 tarihli yönetmeliğin ekinde yer alan florlu sera gazları; hidroflorokarbonlar  (HFC), perflorokarbonlar (PFC), diğer karışımlar (sülfürhegzaflor-SF6) şeklinde sıralanabilir.

GWP (Küresel Isınma Potansiyeli) Nedir?

GWP basit olarak, soğutkanın atmosferi ne kadar ısıttığına işaret eden bir parametredir. 1 kg f-gazın 1 kg CO2’ye nazaran 100 yıllık bir süreçte ne kadarlık bir ısınma potansiyeline sahip olduğunun göstergesidir. F-Gazların GWP’si genellikle binlik düzende ifade edilir. R404A’nın GWP’sinin 3922 olması, CO2’ye göre 3922 kat daha fazla sera etkisine sahip olması anlamını taşımaktadır. O halde, f-gazların atmosfere salınımının önlenmesi, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini de azaltmada etkili bir yol olarak görülebilir.

Hangi ekipmanlar kapsama girmektedir?

Sabit soğutma ekipmanı

Ev tipi soğutucu ile dondurucuların yanı sıra ticari ve endüstriyel uygulamalar da mevcuttur. Sabit sistemler değişik biçimlerde ve ofisler, süpermarketler, fabrikalar, soğuk depolar, restoranlar, hastaneler ile okullar gibi her türlü binada yer alabilmektedir. Bu uygulamalarda boyutlar, ev tipi soğutucudan büyük soğuk hava depolarına kadar değişkenlik göstermektedir.

Hareketli soğutma ekipmanı

Hareketli soğutma ekipmanından kasıt, kamyonlar, treylerler ve gemiler gibi soğutma sistemine sahip araçlardır. Bunların çoğu genel olarak emisyonu önlemek üzere kontrol altında tutma hükümlerine tabidir. Cihazların ekonomik ömürleri sonunda bünyelerindeki soğutkanın geri kazanımı, teknik ve maliyet olarak mümkün ise söz konusu edilmektedir.

517/2014 sayılı yönetmelikte, kamyon ve treylerlerde bulunan soğutma ünitelerine dair sıkı hükümler yer almaktadır. Frigorifik kamyon ve treylerler, bozulabilir ürünleri kontrol edilen bir sıcaklık aralığında nakliyeden sorumludur. Yönetmelikte “frigorifik kamyonlar”, 3,5 ton ila üstü ağırlığa sahip ve üzerinde soğutma ünitesi bulunduran motorlu araçlar olarak tanımlanmaktadır. Romörkler için bir kapasite sınırlaması olmamakla beraber, bir çekici tarafından hareket ettirilmek üzere tasarlanmaları gerekmektedir.

Sabit İklimlendirme Sistemleri ve Isı Pompaları

Düzenlemeye bağlı olarak; tüm soğutma sistem elemanlarının tek bir gövde içinde olduğu paket sistemlerden, split diye adlandırılan ve elemanların birden fazla gövde içinde yer aldığı iklimlendirme sistemleri söz konusudur. Ofis binaları, alışveriş merkezleri ile hastane gibi uygulamalarda split sistemler yerine ikincil bir soğuk su devresi içeren merkezi iklimlendirme sistemleri tercih edilmektedir.

Isı pompaları, dış ortam havasından ya da atık ısı kaynağından elde ettiği enerjiyi mahale aktaran ve bu süreçte soğutma devresini kullanan cihazlardır. Bu sayede, soğutma yapan bir sistem, istendiğinde ısıtma da gerçekleştirebilmektedir. Sabit ısı pompaları soğutma, ısıtma ve ısı geri kazanımı için evsel, ticari ve endüstriyel amaçlı kullanılabilmektedir.

Taşıt İklimlendirme Sistemleri

Taşıt iklimlendirme sistemleri otomobillerde hafif ticari araçlarda (EU MAC Direktifi’nde konu edilmiştir), trenlerde, gemilerde ve uçaklarda kullanılırlar. Amaçları, araç kabinini iklimlendirmektir. Küçük taşıtlarda soğutma sisteminin kompresörü kayış-kasnak mekanizması ile araç motoru tarafından tahrik edilir. Büyük taşıtlarda tahrik için direkt elektrik enerjisi de kullanılır.

Hermetik Sistemler

“Hermetik sistem”den kasıt, bir üretim tesisinde birleştirilmiş ve sökülemez bağlantılara sahip cihazdır. Bu kategoriye; ev tipi buzdolapları, dondurucular, süpermarket teşhir kabinleri ve hatta taşınabilir klima cihazlarını dahil edebiliriz. Hermetik sistemler yönetmelik çerçevesinde, örneğin kaçak kontrolleri konusunda en fazla hoşgörü gösterilen uygulamalardır. Cihazın etiketinde hermetik sızdırmaz olduğuna dair bir ibare yer almalıdır.

Cihazın Soğutkan Şarjı

Yeni F-Gaz yönetmeliği (EC 517/2014) şarj miktarını kilogram yerine CO2 eşdeğeri cinsinden ele almaktadır. Sistemin işletmecileri açısından kullanılan f-gazın GWP’sini bilmek ve CO2 eşdeğeri cinsinden şarj miktarını hesaplamak önem kazanmaktadır. Yeni yönetmelik gereği, 2017’den itibaren CO2 eşdeğerini cihaz etiketi üzerinde belirtmek zorunlu olacaktır.

Tablo 1. Yaygın kullanılan soğutkanlar ve karışımları için ton eşdeğer CO2 değerlerinin kilograma dönüştürülmesi

F-Gaz

İşletmeci ve Servis Personelinin Yükümlülükleri

Cihaz işletmecisi ve servis personeli genel olarak f-gaz emisyonunu önlemekle sorumludurlar. Kaçakları önlemek üzere gerekli önleyici tedbirleri almalıdırlar. Bir kaçak tespit edildiğinde hiç vakit kaybetmeden tamir edilmelidir.

İklimlendirme, soğutma, ısı pompası ve frigorifik kasalı kamyonlara müdahale edecek servis personeline ilişkin eğitim ve sertifikasyon gereksinimleri, bu personel ile işletmecileri etkileyecektir.

Servis personeli, montaj, servis, bakım, tamir, kaçak kontrolü ve cihazın devre dışı bırakılması sürecinde soğutkanın geri kazanımı işlemlerini gerçekleştirebilmesi için sertifikalandırılmalıdır.

İşletmecilerin yukarıda belirtilen alanda çalıştıracağı servis personelinin sertifikalı olması hususunda sorumlulukları vardır.

Montaj, servis, bakım ve tamir konusunda yalnızca sertifikalı servis personeli f-gaz kullanma yetkisine sahiptir.

EC 517/2014 kapsamında taşınabilir iklimlendirme sistemleri ve frigorifik kasalı kamyonlar konusunda şu hususların dikkate alınması gerekir. Otomobiller ve hafif ticari araçların ömürlerinin sonunda iklimlendirme sistemlerindeki soğutkanın yalnızca eğitimli personel tarafından geri kazanılması gerekmektedir. Frigorifik kasalı kamyon ve treylerler dışındaki taşıt iklimlendirme sistemlerindeki f-gaz, herhangi bir sertifikasyon gerekmeden kalifiye personel tarafından geri kazanılabilir.

Yönetmelik, işletmecilere aynı zamanda emisyonu azaltma konusunda da sorumluluklar yüklemektedir. Bu faaliyetler arasında; düzenli kaçak kontrolleri, gereken yerlerde kaçak dedektörü montajı, kayıt tutma ve cihazın ömrü sonunda bünyesindeki soğutkanın geri kazanılmasını sayabiliriz. Bu yükümlülükler cihaz tipine göre değişmektedir.

Şekil 1’deki tablo (karar ağacı), sabit soğutma sistemlerini içerdikleri soğutkan miktarlarına bağlı olarak A’dan D’ye dört kategoriye ayırmaktadır. Hareketli soğutma sistemleri ise, kamyon ile treylerde soğutma ekipmanı olup olmamasına ve şarj miktarına bağlı olarak MRX, MRA ve MRB olarak sınıflandırılmıştır (Şekil 2). Taşıt iklimlendirme sistemleri aynı zamanda 2000/40/EC sayılı direktife tabi olup olmadıklarına bağlı olarak MAX ve MAC sınıflarına ayrılmıştır (Şekil 3). Tablo 1 ise, söz konusu dokuz kategori için yükümlülükleri özetlemektedir. Yönetmelikten etkilenen kategorilere işaret etmek açısından aşağıdaki kısaltmalar ve renk kodları kullanılmıştır.

Örneğin; durumun tüm ekipman kategorileri için geçerli olması halinde:

F-Gaz

Sadece D kategorisinde (≥500 ton CO2 eşdeğeri) sabit iklimlendirme-soğutma ekipmanı için geçerli olması halinde:

F-Gaz

F-Gaz

Şekil 1. Sabit soğutma ekipmanı için karar ağacı

F-Gaz

Şekil 2. Hareketli soğutma sistemleri için karar ağacı,

F-Gaz

Şekil 3. Taşıt iklimlendirme sistemleri için karar ağacı

Tablo 2. Sabit ekipman kategorisindeki gereksinimlere bakış

F-Gaz

(*) Eğer sabit soğutma iklimlendirme ekipmanı kaçak izleme sistemi ile donatılmış ise, kaçak kontrol periyotları B, C ve D sınıfları için ikiye katlanarak sırasıyla 24 ay, 12 ay ve 6 ay olarak uygulanır.

Tablo 3. Hareketli ekipman kategorisindeki gereksinimlere bakış

F-Gaz

(*)  Yalnızca servis personeli sertifikalı olmalı, servis şirketi için gerek yoktur.

(**) Eğer sabit soğutma ve iklimlendirme ekipmanı kaçak izleme sistemi ile donatılmış ise, MRB sınıfı için sızdırmazlık kontrol periyodu ikiye katlanarak 12 aya çıkar.

(***) Eğer teknik olarak uygulanabilir ve maliyet makul seviyelerde ise (Madde 8 (3) (EU) No 517/2014).

Bir sonraki sayıda, yukarıda söz konusu edilen dokuz sınıfa ilişkin yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklere değineceğiz.

Kaynaklar

  1. Kadir İsa, AB Florlu Sera Gazları (F-Gaz) Yönetmeliği, Friterm Yayınları No:3, Ekim 2016.
  2. National Contact Points for F-gases, http://ec.europa.eu/clima/policies/f gas/documentation_en.htm, Nisan 2016’da erişildi.
  3. European Commission, Directorate General Climate Action (DG Clima), http://ec.europa.eu/clima/policies/f-gas/index_en.htm, Nisan 2016’da erişildi.