Slider Altına

'5 Nisan Kararlarının Beklenen Vergi Paketi : 'Ekonomik Denge için Yeni Vergiler İhdası ile Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkındaki 3986 Sayılı Kanun

Ekonominin en önemli konularının başındaki "Kamu Finansman Açıkları", 1980'li yılların ikinci yarısından itibaren günümüze kadar sürekli artmıştır. Bu durum iç finansman yapısını bozduğu gibi, dış ticaret açıklarının büyüme eğilimine girmesine neden olmuştur.

Türkiye'de son yıllarda izlenen ekonomik politikada dikkati çeken nokta, develüasyon sürekli olarak enflasyonun altında kalmıştır. Bu politikanın sonucu Türkiye'ye gelen dış kaynaklar ekonomiyi finanse de etmiştir. Ancak uzun vadede bu politika TL'nın aşırı değerlenmesine yol açtığı gibi döviz artışını da frenlemiştir. Bu süreç, ticari liberasyon uygulaması ile çakışınca, dışalım dışsatımdan daha yüksek bir oranda artarak patlamış ve çok yüksek bir cari işlemler açığı doğmuştur.

Sonuçta, Türkiye "Ocak'94" kabusunu yaşayarak, "5 Nisan Kararları" ile tanışmıştır. Bu kararların önceden açık yüreklilikle kamuoyuna anlatılması olumlu bir hava yaratmasına rağmen, çok kısa sürede yerini umutsuzluğa bırakmıştır. Kararların açıklanmasından sonra, çeşitli darbe söylentileri, hükümet ortakları arasındaki problemler ekonomiyi daralttığı gibi, ekonominin çıkmaza doğru sürüklendiği izlenimini yaratmıştır. Bunların sonucunda üretim durma noktasına gelirken, TL'nin değerindeki düşüş ve Hazine'nin borçlanma dolayısıyla ödeme gücünü yitirmesi yeni kaynak arayışlarını gündeme getirmiştir.

İşte "Kamu finansman açıklarının hızla aşağılara çekilmesi, enflasyonun düşürülmesi, dış ticaret açıklarının kapatılması, sağlıklı ekonomik büyümenin gerçekleştirilmesi, kamunun ekonomi içindeki yerinin tanımlanması ve sonuç olarak ekonominin yeniden istikrara kavuşturulması amacıyla" TBMM'ne sevkedilen "Ekonomik Denge için Yeni Vergiler İhdası ile Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun Tasarısı" 7 Mayıs 1994 tarihli Resmi Gazete'de 3986 sayılı Kanun olarak yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Gerek mecliste gerekse kamuoyundaki tartışmalarda sözkonusu kanun için;

-Ekonomideki finansal krizin sosyal bir krize dönüşmemesi için böyle bir paketin gerekli olduğu,

-Yıllardır üretilenden daha fazla harcandığı için bu noktaya gelindiği,

-Bu tedbirlerin aslında yıllar önce alınması gerektiği,

-Bu kanunun, toplumun her kesiminin ödeme gücü nispetinde fedakarlık yapmasını gerektirdiği, fedakarlığa katlanmakla toplumda sosyal barışın da sağlanacağı gibi olumlu görüşlerin yanısıra;

-Bu kanunun ekonomik krizi önlemesinin mümkün olmadığı,

-Ekonomik tedbirlerin alınmasında geç kalındığı, köklü uygulamalar yapılmadığı, zamanın boşa harcandığı,

-Vergi sisteminde uzun vadeli düşünülmeden yapılan değişikliklerin sistemi önemli ölçüde bozduğu,

-Getirilen ek yükün zaten durma noktasında olan üretimi çok kötü etkileyebileceği gibi, ekonomik bunalımı da arttıracağı,

-Sorunun çözümünün kayıt dışı kazançların vergilendirilmesi ile mümkün olabileceği,

 - Bu kanunun vergisini ödeyenleri ödeyemez hale getirmesi yanında vergisini ödeyenleri de cezalandırdığı,

-Bir defa alınan vergilerin sağlam kaynak olamayacağı gibi olumsuz görüş ve eleştiriler de dile getirilmiştir.

Sözkonusu kanun; Ekonomik Denge Vergisi (E.D.V.), Net Aktif Vergisi (N.A.V.), Ek Gayrimenkul Vergisi (E.G.V.) ve Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi (E.M.T.V.) adı ile yeni vergiler getirmekte, Damga Vergisi Kanunu, Harçlar kanunu ve Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanunu ile KDV Kanunu'nda değişiklikler yapmakta, Belediyelerin bütçedeki payları ile bunların borçlarının tahsiline yönelik değişiklikler yapmaktadır. Bu kanunun işleyişi ile uygulamada ortaya çıkabilecek tereddütlerle ilgili olarak Bakanlık tarafından bir Tebliğ yayımlanacağı beklenmektedir. Bu kanuna göre tarih ve tahakkuk ettirilerek ödenen EDV, NAV, EGV ve EMTV'nin gider yazılamayacak, bu kanunda aksine hüküm olmadıkça mahsup edilemeyecek ve iade olunmayacaktır.

1. Yeni getirilen vergilerin mükellefleri, verginin matrahı ve oranı ile beyanı ve ödenmesi ile ilgili genel esaslar :

A. Ekonomik Denge Vergisi (E.D.V.) :

Bu verginin mükellefleri aşağıda sayılmıştır :

a- Kazanç ve iratlarını yıllık, münferit veya özel beyanname ile beyan eden gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri,

b- Ticari ve mesleki kazançları götürü usulde tespit edilen gelir vergisi mükellefleri,

c- G.V.K.'nun 3946 sayılı kanunla değiştirilmeden önceki 94/(A) fıkrasının B ve 15 numaralı bentlerindeki yazılı matrahları muhtasar beyannemesi ile beyan eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri,

d- Bu kanunun yayını tarihinde TBMM ve Bakanlar Kurulu üyesi sıfatıyla ücret gelir elde edenler,

e- Bu kanunun yayımlandığı tarihte ücret geliri elde eden ve 1993 yılında elde ettiklerinin Vergi Matrahı toplamı 600.000.000 TL'yı aşan ücretliler.

Görüleceği üzere bu verginin mükellefleri; gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, götürü usuldeki gelir vergisi mükellefleri, milletvekilleri ve bakanlar ile kanunun yayımlandığı tarihte ücret geliri elde eden ve 1993 yılında elde ettikleri ücretlerinin vergi matrahı 600.000.000 TL'yı aşan ücretlilerden oluşmaktadır. Bu verginin matrahı, oranı ve beyanı ile ödeme süresi mükelleflere göre farklılıklar göstermekte olup, aşağıdaki şekildedir :

a- Yıllık, münferit veya özel beyanname veren gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1994 yılında verilecek beyanname matrahlarının % 10'u oranında E.D.V. hesaplayarak ayrı bir beyanname ile beyan edeceklerdir. Yıllık verilen beyannamelerde ödeme;

* beyanname verme süresi başlamış veya geçmiş olanlarda en geç bu kanunun yayımını izleyen bir ay içinde verilecek ayrı bir beyanname ile beyan edilerek ilk taksidi bu süre içinle, diğerleri Temmuz, Eylül, Kasım ve Aralık aylarında eşit taksitlerde,

* beyanname verme süresi başlamamış olanlarda ise, beyanname verme süresi içinde ayrı bir beyanname ile beyan edilerek ilk taksidi bu süre içinde, diğerleri bu ayı izleyen 2, 4, 6, ve 7. aylarda eşit taksitlerle yapılacaktır. Münferit ve özel beyannamelerde ise bu beyannamelerin verilme süresi beyan edilerek ödenecektir.

b- GVK'nun 94/A-8,15 bentlerine göre 1994 takvim yılında verilmesi gereken muhtasar beyannamelerde yer alan matrahlar üzerinden % 5 oranında EDV hesaplanarak, bu kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde verilecek ayrı bir beyanname ile beyan edilecek aynı süre içinde ödenecektir. Ancak bu matrahlara, GVK 94/B bendinde yeralan matrahlardan gelir vergisi tevkifat oram sıfır (0) olarak uygulananlar dahil edilmez.

c- Götürü ticari ve mesleki kazanç sahibi Gelir Vergisi mükellefleri 1994 yılı götürü matrahlarının %10'u oranında hesaplanan EDV idarece bu kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde tarhedilir ve ödeme süresi (a) bendinde olduğu şekilde yapılır.

d- TBMM üyeleri ile Bakanlar Kurulu üyelerinin 1993 takvim yılında aldıkları ücretlerinin vergi matrahlarının toplamı üzerinden % 10 oranında hesaplanacak EDV, bu kanunun yayımından sonraki birinci ve ikinci ücret ödemelerinden tevkif suretiyle iki eşit taksitte ödenir,

e- 1993 takvim yılı ücretlerinin vergi matrahı 600.000.000 TL'yı aşan ücretlilerin, vergi matrahlarının % 10'u oranında hesaplanacak EDV; ücretlilerin bu konunun yayımı tarihinde ücret ödeyen işverene 1993 yılında elde ettikleri ücretlerinin vergi matrahlarını bildirmeleri üzerine, bu kanunun yayımı tarihinden sonra yapılan ücret ödemelerinden birincisi ilk aya ait ücretten, ikincisi 3. aya, üçüncüsü de 5. aya ait ücretten tevkif edilmek suretiyle üç eşit taksitte ödenir. İşverenler kestikleri bu vergiyi muhtasar beyanname verme süreleri içinde beyan ederek aynı süre içinde öderler.

B. Net Aktif Vergisi (N.A.V.): Bu verginin mükellefleri, bilanço veya işletme hesapları esasına göre defter gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, serbest meslek erbabıdır. Bu kişi veya kurumların 1993 yılı hesap dönemi sonu itibariyle bilançolarında yer alan net aktifleri veya envanter ve amortisman kayıtlarında yer alan varlıkları ile 1993 yılı hesap dönemi gayri safi hasılatları, bu verginin hesabında esas alınır. Dar mükellef gerçek kişi veya kurumların Türkiye'deki işletmelerine ait bilançoları veya gayri safi hasılatları bu vergiye tabi tutulur. Adi ortaklık, adi komandit şirket veya kollektif şirketin net aktif vergisi bu ortaklık ve şirketlerce ödenir. Bu verginin hesabında temel olan NET AKTİF; bilanço usulüne göre, tek düzen hesap planı ve mali tablo ilkelerine göre çıkartılan bilançoların aktifinde yer alan işletme varlıklarını kapsar. Nazım hesaplarda gösterilen tutarlar varlık addolunmaz. (D) bölümündeki Ek Motorlu Taşıtlar Vergisine tabi taşıtlar net aktifin tespitinde dikkate alınmaz. İşletme hesabına göre defter tutanlar ile serbest meslek erbabında dönem sonundaki emtea mevcudu ile amortismana tabi iktisadi kıymetlerin net değeri, bunların net aktiflerini oluşturur. Net Aktif Vergisi, bilanço esasına tabi mükelleflerin bilançolarının aktiflerinde, diğer mükelleflerin envanterlerinde yeralan varlıkların net değer veya bunların dönem içindeki gayri safi hasılatları üzerinden hesaplanır. Varlıkların net değeri, VUK'na göre değerlenmiş varlıkların değerinden sadece aynı kanuna göre ayrılmış amortisman ve karşılıkların indirilmesi sonucu bulunan değerdir. Bunun hesabında yeniden değerleme sonucu bulunan değer esas alınır. Gayri Safi Hasılat ise gelir tablosunda yer alan, satılan mal veya hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam tutardan satış indirimleri düşülmek suretiyle hesaplanır. GVK'nun 42. maddesi kapsamında faaliyet gösteren kişi veya kurumların net aktif değerinin hesabında, yıllarca inşaat işleriyle ilgili olarak aktifleştirdikleri inşaat ve onarma maliyetlerinden yalnızca 1993 yılı hesap dönemine ilişkin olanları dikkate alınır. Net Aktif Vergisinin Oranı, net aktif değerler üzerinden % 1.5, gayrisafi hasılat üzerinden serbest meslek erbabında % 2, diğer mükelleflerde % 5'dir. Bu oranlar varlıkların net değeri veya gayrisafi hasılata uygulanarak bulunan tutarlardan yüksek olanı verginin tarhına esas kabul edilecektir. Ancak bu vergi, beyan edilen matrahlar ne olursa olsun, 10.000.000 TL'dan az olamaz. ISSMV mükellefleri ile özel finans kurumlarında ve dış ticaret sermaye şirketlerinde bu vergi, bunların yalnızca net aktifleri üzerinden hesaplanır. Bu hesaplamada bankaların, sigorta şirketlerinin ve özel finans kurumlarının net aktif değerlerinin 1/2'si esas alınır. Net Aktif Vergisinin Beyanı, Tarhı ve Ödenmesi: N.A.V., bu kanunun yayımı tarihinden itibaren 2 ay içinde verilecek beyannamelerde (gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin bağlı oldukları vergi dairesine, adi ortaklık, adi komandit şirket ve kollektif şirketler ise KDV bakımından bağlı oldukları vergi dairesine) beyan edilir. Verilecek beyannameye 1993 yılı hesap dönemi sonuna ilişkin bilançonun ve 1993 yılı hesap dönemi gelir tablosu veya işletme hesabı özeti, serbest meslek kazanç özeti ve envanter listesinin eklenmesi zorunludur. Net aktif toplamı 10 milyar lira veya gayrisafi hasılatı 30 milyar TL'yi aşan gayrisafi hasılatların doğru hesaplandığı konusunda Bakanlığın belirleyeceği usul ve esaslara tasdik yapılması zorunluluğu getirilmiştir. Net Aktif vergisi 5 eşit taksitte ödenecek olup, ilk taksit beyanname verme süresi içinde (7 Temmuz 1994'e kadar) diğerleri Ağustos, Ekim, Aralık ve Şubat'95 aylarında ödenir.

C.Ek Gayrimenkul Vergisi (EGV) Emlak Vergisi Kanunu 1. ve 12.maddelerinde yazılı binalar ve arsalar, 1994 yılı Emlak Vergisi matrahları üzerinden bir defaya mahsus olmak üzere ek gayrimenkul vergisine tabidir. Sahip olunan konutlardan brüt alanı 150 m2'yi geçmeyen ve mükellefçe seçilen bir tanesi bu vergiden müstesna tutulmuştur. EVK'da yeralan muaflık ve istisnalar bu vergi bakımından da geçerlidir. Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle emlak vergisi mükellefi olanlar bu verginin de mükellefidir. Bu vergi EVK'da yazılı matrah ve oranlar üzerinden hesaplanır, emlak vergisi için verilen beyanname bu vergi için de verilmiş sayılır. EGV'nin birinci taksidi beyanname verme süresi içinde diğeri emlak vergisi ikinci taksidinin ödeme süresi içinde iki eşit taksitte ödenir.

D.Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi (EMTV):

Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nun 5. ve 6. maddelerinde yeralan I, II, III ve IV sayılı tarifelere göre vergiye tabi olan ve 7 Mayıs 1994'de ilgili sicilde kayıt ve tescilli bulunan taşıtlardan (yolcu ve yük taşımacılığında kullanılanlar hariç), ticari işletmeye dahil olan ancak taşımacılık faaliyetinde kullanılmayanlar dahil olmak üzere, değeri 500.000.000 TL'yi geçenler değerlerinin % 4'ü oranında, 1.000.000.000 TL'yi geçenler ise değerlerinin % 8'i oranında bir defaya mahsus olmak üzere ek motorlu taşıtlar vergisine tabidir. Söz konusu kanunun tanım, mükellef, istisna ve muafiyetine ilişkin hükümleri bu vergi için de geçerlidir. Hesaplanan bu vergi 1 Temmuz 1994 tarihinde taşıtların kayıt ve tescilinin yapıldığı yerin vergi dairesince tahakkuk ve tebliğ edilmiş sayılır ve 31 Temmuz 1994 tarihine kadar motorlu taşıtlar vergisi ikinci taksidi ile birlikte ödenir. Taşıtın değeri, 31.12.1993 itibariyle motorlu kara taşılarında kasko sigortasına esas değeri, motorlu kara taşıtı dışındaki taşıtlarda ise varsa sigortasına esas değeri, sigortası bulunmayanlarda rayiç bedelidir. Motorlu kara taşıtı dışındaki taşıtların sigortasına esas değeri 7 Haziran 1994'e kadar ilgili vergi dairesine beyan edilecektir. E. Diğer Değişiklikler Bu kanun ile, Damga Vergisi Kanunu ve Harçlar Kanunu'nda yeralan maktu harçlar (maktu ve nispi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dahil) % 100, >i harçlar % 20 oranında artırılmış olup, konu ile ilgili olarak 11 Mayıs 1994 tarihli Resmi Gazete'de 25 seri nolu Damga Vergisi, 25 seri no.lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği yayımlanmıştır. Teşvikli yatırım mallarının ithalinde ödenmesi gereken KDV'nin ertelenmesi konusunda 31.12.1993 tarihi itibariyle kaldırılan hüküm, yeni kanuna eklenen madde ile 7 Mayıs 1994'den itibaren yeniden yürürlüğe girmiştir. Bu konu hakkında 11 Mayıs 1994 tarihli Resmi Gazete'de 42 seri no.lu KDV Genel Tebliği yayımlanmıştır. 2. Sonuç olarak, yeni vergi paketi yürürlüğe girmesiyle, kurumların 1993 yılı kazançlarından ödemekle yükümlü oldukları verginin oranı % 91'in üzerine çıkmıştır.

 

Elektronik Hab. Müh. Levent AVCI

1966 yılında Istabul Terkos'da doğdu. İlk, orta ve lise tahsilimi Terkos'da tamamladı. 1988 yılında İTÜ'den Elektronik Haberleşme Mühendisi olarak mezun oldu. Aynı yıl askere gitti. 1990'da ITT-META'da Servis Müfettişi olarak göreve başladı. 1992 yılının Ekim ayında görevinden ayrılarak P.E.S. A.Ş.'de göreve başladı. Şu anda da P.E.S. A.Ş.'de Merkez Atölye Sorumlusu olarak çalışmakta.


Etiketler


Video İçerik

Performansa Dayalı Deprem Tasarımı Yaklaşımı

Sempozyum